بربت نواز

استاد جعفر عابدینی یکی از اولین و معروف‏ترین سازندگان بربت (عود) در ایران می‏باشد که سازهای ساخت او به دلیل شباهتِ قالب و شیوه‏ی ساخت با سازهای ساخته شده توسط استاد نریمان آبنوسی، طرفداران زیادی در ایران دارد. به بهانه ساخت "بربت الکتریک" گفتگویی با ایشان انجام داده‏ایم که به نظرتان می‏رسد.

 استاد جعفر عابدینی در کارگاه ساز‏سازی

• می‏دانیم که شما علاوه بر ساخت ساز بربت در ساخت سازهای دیگری چون تار و سه‏تار نیز مهارت کافی دارید. چرا در سال‏های اخیر تمرکز سازسازی خود را بر روی ساخت بربت گذاشته‏اید؟!
• بربت یکی از اصیل‎ترین سازهای ایرانی‏ست که قدمت آن به بیش از سه هزار سال می‏رسد و در قدیم دارای چهار رشته از جنس ابریشم و زه (روده گوسفند) بوده است و گاهی به اسم‏های دیگری مثل «رود» نیز خوانده می‏شده و شکل‏های متفاوتی از این ساز در طول تاریخ دیده شده که با گذشت زمان ساز به تکامل رسیده است تا به شکل امروزی درآمده که تعداد سیم‏های آن ده رشته است که از نایلون فشرده و ابریشم با روکش فلزی در ساخت آنها استفاده می‏شود. علاقه من به این ساز باعث شد که فرزندانم را تشویق به یادگیری بربت کنم و هر دوی آنها علاوه بر تحصیلات دانشگاهی در رشته‏های مهندسی و دندانپزشکی، نوازندگان قابلی هستند و پسرم هم‏اکنون با ارکستر سیمرغ همکاری می‏نماید. با توجه به علاقه شخصی خودم به ساز بربت و صدای گرم و دلنشین آن، خواستم که برای گسترش هر چه بیشتر این ساز قدمی هر چند کوچک بردارم و با ساخت این ساز و در اختیار قرار دادن آن به ترویج این ساز در جامعه موسیقی ایرانی کمک بیشتری کنم.

 استاد عابدینی در حال کار بر روی ساز جدید

• علاقه‏مندان بربت‏نوازی در مورد سازهای معمولِ ساخت شما آگاهی دارند، لطفا در مورد این ساز جدیدی که  ساخته‏اید توضیح بدهید.
• از مدت‏ها پیش در فکر ساختن عود الکتریک جهت استفاده در ارکستر بودم و پس از مطرح کردن موضوع با استاد منصور نریمان، با مشورت و صلاحدید ایشان این افتخار را پیدا کردم که با دستیابی به فناوری ساخت این ساز برای اولین بار در ایران موفق به ساخت بربت الکتریک شوم و آن را به جامعه موسیقی کشورمان و نوازندگان ایران تقدیم نمایم.

استاد عابدینی و بربت الکتریک

•  لطفا از ویژگی‏ها و برتری‏های این ساز بفرمایید.
• کیفیت صدای عود الکتریک کاملا شبیه عودهای معمولی‏ست با این تفاوت که کاسه و صفحه ساز از آن حذف شده و به همین دلیل در هر شرایط جوی قابلیت نوازندگی را دارد حتی در هواهای شرجی و با رطوبت بسیار بالا نیز هیچ صدمه‏ای متوجه ساز نخواهد شد و آسیب‏پذیری ساز کمتر از پیش شده است و نوازنده می‏تواند به صورت ایستاده و حتی در حال حرکت نیز به نوازندگی خود ادامه دهد. صدای عود الکتریک علاوه بر اینکه از طریق صدابردار قابل تنظیم است، توسط خود نوازنده نیز در حال اجرا قابل کنترل و تنظیم می‎باشد و چون مستقیما به دستگاه آمپلی‏فایر وصل می‏شود دیگر به میکروفن احتیاجی ندارد و صداهای متفرقه‏ی محیط نیز شنیده نمی‏شود و صدایی رسا و شفاف به گوش شنونده می‏رسد و می‏توان بر حسب نیاز و یا به دلخواه رنگ ساز (زیرخوان و بم‏خوان ساز) را تغییر داد و این امکان تغییر رنگ صدا برای اولین بار برای ساز بربت میسر شده و با هر سلیقه‏ای از نوازندگان قابل تطبیق است. همچنین می‏توان با وصل کردن ساز به دستگاه افکت صداهای مختلف و متنوع دیگری را نیز ایجاد کرد. علاوه بر این شفافیت صدا در تمامی طول دسته ساز یکسان است و کیفیت مطلوبی دارد.
• با تشکر از شما، برایتان آرزوی موفقیت‏های بیشتر دارم.

بعد از گفتگو با آقای جعفر عابدینی خیلی خوشحال بودم که بربت در جامعه موسیقی ایرانی این روزها اینقدر جای خودش را باز کرده که سازندگان فرصت می‏کنند به جز دغدغه‏های عادی و ساخت بربت‏های استاندارد به مطالب نوتر و به مسائلی فراتر و بین‏المللی‏تر نیز بپردازند و یادم آمد تا همین پانزده سال پیش وقتی به بعضی از ساز فروشی‏ها می‏رفتم و می‏گفتم عود یا بربت می‏خواهم حتی خیلی از فروشنده‏ها نیز تعجب می‏کردند و فکر می‎کردند که حتما اشتباه می‏کنم و در واقع تار یا سنتور می‏خواهم!

اما حالا اینقدر نوازنده‏ها و علاقه‏مندان بربت زیاد شده‏اند که علاوه بر اینکه تمام سازفروش‏ها رغبت نشان می‏دهند که در فروشگاه‏هایشان بربت داشته باشند و حتی خیلی ‏از آنها از خارج از ایران هم ساز می‏آورند، سازندگان ساز ما نیز به نقطه‏ای رسیده‏اند که به فراتر از این فکر می‏کنند و به نوآوری می‏اندیشند و این بسیار باعث خوشحالی و افتخار است و نویدبخش روزهای بهتری برای بربت و بربت‏نوازی‏ست.

پدر سنتور ایران، استاد فرامرز پایور نیز از میان ما رفت. استاد پایور از بزرگ‏ترین مردان موسیقی ایران بود و خدمات شایانی برای موسیقی این مرز و بوم انجام داد. مکتبی که استاد پایور برای شیوه‏ی آموزش سازها بنیان نهاد، مورد استفاده بسیاری از نوازنده‏ها برای نگارش کتاب‏های آموزشی سازهایی چون تار، سه‏تار، کمانچه و دیگر سازها قرار گرفت و تاثیر استاد در تمام این رپرتوارها و شیوه‏های آموزشی کاملا مشهود است. استاد با شیوه‏ای که بنیان نهادند همیشه زنده هستند و موسیقی ایرانی همیشه وامدار تلاش‏های استاد فرامرز پایور خواهد بود و نمی‏تواند تاثیرگذاری ایشان را در هم‏نسلان و موسیقی پس از او فراموش کند. در فقدان این گوهر موسیقی ایران، متاثر و اندوهگینیم. درگذشت ایشان را به جامعه موسیقی کشورمان و خانواده ایشان تسلیت می‏گوییم و برای روح بزرگ‏شان آرزوی آرامش می‏کنیم.

در پی درگذشت این استاد بزرگ موسیقی ایرانی، از خانم گلناز جمشیدی از نوازندگان سنتور و از شاگردان ایشان خواسته‏ایم که در مورد استادشان برایمان صحبت کنند.

« باز هم هنرمند دیگری را از دست دادیم. هنرمندی منظم، دقیق و دلسوز. نمی‏دانم چند سال یا چند دهه باید بگذرد تا شاید نظیرش را دوباره بیابیم. چگونه می‏توانیم تلاش‏های بی‏دریغ استاد فرامرز پایور  برای خلق، حفظ و اشاعه آثار ارزشمند موسیقی را نادیده بگیریم. به جرات می‏توانیم بگوییم تلاش‏ها، آثار مکتوب و خدمات استاد پایور برای موسیقی‏دانان بنام معاصر، هم نوازندگان سنتور و هم نوازندگان سازهای دیگر به سان چراغی پرفروز برای نشان دادن راه صحیح در تعلیم، خلق و اجرای موسیقی ایران است.

قریب پنجاه سال پیش که رپرتوار برای بسیاری از سازها از جمله سنتور بسیار محدود و انگشت شمار بوده، استاد با دوراندیشی خاص خود با پایه‏ریزی مکتب پایور نردبانی را ساخت که تک تک پله‏های آن قدم بلندی در ترویج موسیقی ایران بود. خدمات ارزنده استاد تنها در زمینه ساز سنتور خلاصه نمی‏شود. وی با نگاه محققانه خویش اقدام به جمع‏آوری ردیف آوازی استاد عبداله دوامی و تصنیف‏های قدیمی و مجموعه آثار درویش‏خان و رکن‏الدین‏خان نمود که کم‏کم رو به فراموشی می‏رفتند.

در دهه چهل اگر هنرجویی علاقه‏مند به نواختن ساز سنتور بود تنها مرجعش ردیف استاد صبا بود که برای هنرجوی مبتدی بسی دشوار می‏نمود. استاد پایور با انتشار کتاب دستور سنتور در آن زمان این راه را آسان‏ نمود. کتابی که تاکنون حدود یکصد هزار نسخه از آن مورد استفاده هنرجویان سنتور قرار گرفته و هنوز هم می‏گیرد. اگر نگاهی به مکتب استاد پایور بیاندازیم، توالی مطالب چاپ شده و قابل اجرا برای هنرجویان از آسان به مشکل و از ساده به پیچیده است و این کار اینقدر نرم و آرام پیش می‏رود که هنرجو به راحتی می‏تواند رفته‏رفته به تکنیک‏های برتر دست یابد. لازم به یادآوری است که استاد هم سبک مخصوص به خود و هم مکتب منحصر به فرد داشت (واژه سبک و مکتب با یکدیگر تفاوت دارند. مکتب در مورد شیوه‏های تدریس و آموزش و سبک در مورد شیوه‏های نوازندگی و آهنگسازی به کار می‏رود).

من مدتی افتخار شاگردی نزد ایشان را داشتم. با اینکه مانند دیگر هنرجویان از شروع آموزش از مکتب ایشان استفاده کرده بودم اما زمانی که پس از گذشت هشت سال از شروع کارم خدمت ایشان رفتم درست مثل یک نوزاد دوباره متولد شدم. به راستی که حضور و نفس استادانی همچون فرامرز پایور جانی دوباره به روح و فکر انسان می‏بخشد. »

قطعه هشتم از مجموعه «42 قطعه برای بربت» را بشنوید.

برای دریافت و شنیدن این قطعه روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 128 Kbps

 در صورتی که نمی‏توانید این آهنگ را با حجم زیاد دریافت کنید، روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 64 Kbps

هفتمین قطعه از تک‏نوازی بربت را از مجموعه «42 قطعه برای بربت» بشنوید.

 برای دریافت و شنیدن این قطعه روی لینک زیر کلیک کنید.

  کیفیت 128 Kbps

 در صورتی که نمی‏توانید این آهنگ را با حجم زیاد دریافت کنید، روی لینک زیر کلیک کنید.

 کیفیت 64 Kbps